Фейкті шынайы ақпараттан қалай ажыратуға болады: фото мен скриншотты тексеру
Ақпараттық кеңістікте жалған фото, бейне және «жаңалықтар» түріндегі бұрмаланған контенттің көбеюіне байланысты шынайы дерекке ұқсайтын, бірақ шындыққа сай келмейтін материалдардың таралуы жиілеп отыр.
Сонымен қатар Clone Detection әдісі арқылы кескін фрагменттері мен астындағы мәтінді талдау қолдан жасалған контентті және оның орындалу техникасын анықтауға мүмкіндік береді.
Мысал ретінде, жақында анонимді аккаунттар арқылы журналистер мен БАҚ редакцияларына жаппай таратылған, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің ресми ақпараттық ресурсына тиесілі «скриншот» зерделенді.
Арнайы мамандандырылған бағдарламалар арқылы жүргізілген тексеру нәтижесінде жалған мәтіннің ресми ақпараттың үстіне қолмен енгізілгені анықталды.
Бұл суреттегі қызғылт сызықтар бірдей сандық «ізге» (пиксельдік үлгіге) ие бөліктер арасындағы сәйкестікті көрсетеді.
А және Б суреттерінің бөліктері арасындағы мұндай сәйкестік бейненің бір бөлігі екіншісінің көшірмесі екенін растайды.
Мұндай жағдайлар, әдетте келесідей жағдайларда кездеседі:жазуды жасыру үшін фон көшірілгенде;фонның үстіне жаңа мәтіндік блок енгізілгенде;логотип, күн немесе фамилия сияқты элементтер өзгертіліп, кейін сол аймақ қолмен толықтырылғанда;Бұл аймақтар түпнұсқада сәйкес келмеуі керек, алайда алгоритм олардың арасынан сәйкестіктерді анықтады.
Бұл бөліктердің көшіру немесе қайталау әдісі арқылы өңделгенін көрсетеді.
Мұндай көрініс әдетте материал қолмен жиналғанда (мысалы, Word, Canva немесе Photoshop бағдарламаларында) және оған веб-сайтының үлгілерінің бөліктері енгізілген кезде пайда болады.
Интерфейстің симметриялық емес бөліктерінде көптеген «clone сызықтардың» болуы өңдеудің айқын ізін көрсетеді.
Бұл скриншоттың түпнұсқа емес, қолмен құрастырылған немесе ретуш арқылы жасалғанын дәделдейді.
Фактологиялық сәйкессіздіктермен (грамматикалық қателер, сөйлеу стиліндегі айырмашылықтар) қатар қарастырғанда, бұл суреттің ресми сайттағы материалды пайдалана отырып, жаңалықты имитациялау үшін жасалған жалған материал екендігі анықталады.
Бүгінде мұндай «жаңалықтарды» кез келген адам өз бетімен тексере алады.
Міне, бірнеше сенімді құралдар:Forensically - қайталанатын бөлімдерді («clone lines») талдауға және іздерді анықтауға арналған құрал;Foto
Forensics - қате деңгейін талдау (ELA) арқылы жасырын өзгерістерді анықтайды;JPEGsnoop - метадеректерді оқиды және сәйкессіздіктерді анықтайды.
Image Edited? – суреттің өңделгенін жылдам анықтайды.
Есте сақтаңыз: егер скриншот күшті эмоция тудырса - ашу, қорқыныш немесе шок, - тоқтап, дереккөзді тексеріңіз.
Манипуляторлар дәл сіздің жедел реакцияңызға сенеді.
Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы еске салады: Контентке жауапкершілікпен қарау және сандық сақтық - тек «сандық тазалық» мәселесі емес.
Бұл сенбестен бұрын ойлау дағдысын қалыптастыратын және қоғамды жалған ақпаратқа төзімді ететін маңызды фактор.